Những kỹ sư Viettel đưa Ra-đa từ thao trường ra thế giới

Phía sau những khí tài ra-đa đồ sộ xuất hiện tại các sự kiện trọng đại của đất nước năm 2025 là nỗ lực thầm lặng của gần 90 kỹ sư Trung tâm Ra-đa (Viettel High Tech). Với quyết tâm làm chủ 100% công nghệ lõi, các kỹ sư Viettel đã phát triển các dòng ra-đa thế hệ mới “Make in Vietnam”, trang bị cho toàn quân và từng bước đưa sản phẩm vươn ra thị trường quốc tế.


Cuộc "Cải lão hoàn đồng" thần tốc

Khép lại năm 2025, Trung tâm Ra-đa ghi dấu một chặng đường đầy nỗ lực với doanh thu chạm mốc nghìn tỷ đồng, 13 dự án trọng điểm triển khai đồng thời và những bước tiến vững chắc khẳng định sự trưởng thành của ra-đa Viettel.

“Năm 2025 là một năm rất nhiều thử thách với chúng tôi. Khối lượng công việc rất lớn, vì không chỉ bảo đảm nhiệm vụ nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh, chúng tôi còn tham gia hàng loạt nhiệm vụ phục vụ các sự kiện lớn của đất nước, từ lễ diễu binh, diễu hành cho tới bảo vệ an ninh vùng trời, vùng biển”, đồng chí Nguyễn Như Thành, Giám đốc Trung tâm Ra-đa nhớ lại.

Tại Triển lãm Quốc phòng Quốc tế Việt Nam hay khu trưng bày thành tựu “80 năm hành trình Độc lập – Tự do – Hạnh phúc” nhân dịp kỷ niệm 80 năm Quốc khánh nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các tổ hợp ra-đa của Viettel High Tech đều trở thành tâm điểm chú ý, thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng trong nước.

Nổi bật trong số đó là tổ hợp đại đội pháo phòng không (PPK) 57mm được tập thể kỹ sư ra-đa VHT tiến hành hiện đại hóa. Đây là tổ hợp Pháo phòng không hiện đại đầu tiên của Viettel High Tech được tích hợp các khí tài công nghệ cao giúp nâng cao năng lực trinh sát và tăng xác suất tiêu diệt mục tiêu gấp 10 lần so với nguyên bản.

Hệ thống cho thấy bước tiến mới của Trung tâm trong việc phát triển ra-đa điều khiển hỏa lực có khả năng phát hiện, bám bắt và xử lý mục tiêu bay thấp theo thời gian thực. Dù mang tên là đề tài hiện đại hóa, nhưng đội ngũ kỹ sư gần như đã thiết kế lại hoàn toàn các hệ thống trinh sát và hỏa lực số tốc độ cao.

“Trái tim” của tổ hợp là đài ra-đa điều khiển hỏa lực mạng pha hai chiều ứng dụng công nghệ quét búp sóng điện tử tích cực (AESA). Hệ thống sử dụng hàng nghìn kênh thu phát hoạt động đồng bộ, kéo theo yêu cầu rất khắt khe về đồng bộ tín hiệu, hiệu chuẩn antenna và tốc độ xử lý dữ liệu theo thời gian thực.

Có những hạng mục trước đây chỉ mất khoảng một ngày để đo kiểm thì với hệ thống ra-đa mới, nhóm kỹ sư phải mất gần một tháng để hiệu chuẩn, đánh giá các trạng thái hoạt động và bảo đảm độ đồng bộ của toàn hệ thống trước khi đưa ra thao trường thử nghiệm.

Đối với lĩnh vực công nghiệp quốc phòng, quy trình từ thiết kế đến nghiệm thu thường tính bằng năm, nhưng với nhóm dự án hiện đại hoá tổ hợp Pháo phòng không 57mm, Trung tâm Ra-đa đã rút toàn bộ vòng lặp thử nghiệm, hiệu chỉnh và tối ưu xuống chỉ vỏn vẹn 6 tháng.

Áp lực càng lớn hơn khi các mục tiêu UAV hiện đại ngày càng khó xử lý. UAV thường bay thấp, bám địa hình, thậm chí lợi dụng các dãy núi hoặc vật cản tự nhiên để hạn chế khả năng bị ra-đa phát hiện. Điều đó khiến bài toán ra-đa điều khiển hỏa lực trở nên phức tạp hơn nhiều.

Từ tháng 3 đến tháng 10/2025, nhóm kỹ sư của Trung tâm Ra-đa liên tục triển khai nhiều đợt thử nghiệm khác nhau. Có giai đoạn, hai cuộc thử nghiệm chỉ cách nhau khoảng 30 ngày. Điều đó đồng nghĩa ngay sau khi kết thúc một đợt thử nghiệm, toàn bộ nhóm lập tức bước vào một vòng lặp: Kéo dữ liệu từ ra-đa, bóc tách sai lệch, hiệu chỉnh tham số rồi tiếp tục chuẩn bị cho đợt thử nghiệm tiếp theo.

Ban đầu, chỉ riêng việc xử lý dữ liệu cũng có thể mất từ vài tiếng cho tới nửa ngày. Nhưng sau đó, nhóm kỹ sư bắt đầu đưa các thuật toán AI vào hỗ trợ phân tích để rút ngắn thời gian xuống chỉ còn khoảng 5 - 15 phút, cho phép tiếp tục thử nghiệm thuật toán mới và hiệu chỉnh khí tài gần như ngay tại thao trường thay vì phải chờ sang ngày hôm sau.

Tinh thần “đánh nhanh, tối ưu nhanh” ấy dần đem lại kết quả rõ rệt. Trong một lần thử nghiệm, các thành viên của Quân chủng trực tiếp tham gia cùng nhóm dự án đã thốt lên rằng, họ chưa từng chứng kiến hiệu quả cao như vậy ở pháo phòng không.

Anh Nguyễn Như Thành chia sẻ về tiến độ của dự án: “Thành quả này chúng tôi đạt được nhanh hơn khoảng 4 tháng so với kế hoạch và mục tiêu đề ra”. Sản phẩm của Trung tâm Ra-đa là một thành phần quan trọng trong vòm phòng không bền vững, góp phần nâng cao năng lực tác chiến phòng không và chống UAV của Quân đội trong bối cảnh thế giới bất ổn gia tăng và tham chiến bằng UAV là phương thức chủ yếu.

Hiện đại hoá đại đội Pháo phòng không 57mm chỉ là một phần trong khối lượng công việc khổng lồ mà Trung tâm Ra-đa phải đồng thời triển khai trong năm 2025. Cùng giai đoạn ấy, đơn vị tiếp tục mở rộng nghiên cứu trên nhiều hướng ra-đa khác nhau.

Đối với nhiệm vụ sản xuất, nhiều dòng ra-đa của đơn vị tiếp tục được nghiệm thu và đưa vào sử dụng tại các quân, binh chủng như ra-đa 3D phòng không tầm trung, ra-đa bảo vệ khu vực trọng yếu hay ra-đa 3D phòng không cấp chiến thuật.


Khi Ra-đa Viettel High Tech xuất hiện trên bầu trời Viêng Chăn

Cuối năm 2025, khi các dự án trong nước vẫn đang triển khai với cường độ rất cao, Trung tâm Ra-đa tiếp tục nhận thêm một nhiệm vụ đặc biệt mang tầm vóc ngoại giao quốc gia. Đó là triển khai các hệ thống ra-đa 3D phòng không cấp chiến thuật sang nước bạn Lào, phục vụ nhiệm vụ bảo vệ an ninh tuyệt đối cho Đại lễ kỷ niệm 50 năm Quốc khánh nước Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào ngày 2/12/2025.

Thương vụ xuất khẩu trị giá hàng triệu USD này đặt ra áp lực tiến độ rất lớn khi toàn bộ thời gian từ lúc nhận nhiệm vụ tới khi bàn giao thực địa chỉ hơn một tháng.

Thông thường, việc điều chỉnh thiết kế, cải tiến phần mềm, đo kiểm và chạy thử một sản phẩm ra-đa có thể kéo dài hàng tháng. Nhưng với yêu cầu gấp gáp và đặc biệt quan trọng của nhiệm vụ, các kỹ sư Trung tâm Ra-đa đã phối hợp cùng các đơn vị của Viettel High Tech như Trung tâm Sản xuất, Trung tâm Đảm bảo chất lượng và Tổng Công ty Sản xuất thiết bị Viettel (VMC) tổ chức làm việc liên tục theo 3 ca mỗi ngày, vừa hiệu chỉnh hệ thống, vừa chạy thử nghiệm và đo kiểm toàn bộ khí tài 24/7.

Trên hành trình triển khai ra-đa tại Lào, thách thức không chỉ đến từ kỹ thuật. Địa hình hiểm trở, quãng đường dài khiến mọi khâu từ vận chuyển, lắp đặt phải được tính toán chính xác.

Chưa kể, rào cản ngôn ngữ, khác biệt văn hóa buộc đội ngũ phải linh hoạt trong cách truyền đạt. Phiên bản ra-đa xuất khẩu được các kỹ sư tích hợp đồng thời tiếng Việt, tiếng Anh và tiếng Lào. Tuy nhiên, với khí tài quân sự, việc chuyển đổi ngôn ngữ không đơn thuần là dịch câu chữ thông thường. Vì vậy, Trung tâm nhanh chóng sáng tạo bằng cách trao đổi trực tiếp với phía Lào thông qua Unitel, rồi dùng thêm các công cụ hỗ trợ, trong đó đặc biệt ứng dụng AI để chuyển đổi và hiệu chỉnh ngôn ngữ trên hệ thống.

Theo đội ngũ kỹ sư, khó khăn còn nằm ở chỗ, các trắc thủ Lào vốn quen với hệ thống ra-đa thế hệ cũ, trong khi ra-đa công nghệ mới mà Viettel High Tech cung cấp có cách hiển thị và xử lý thông tin hoàn toàn khác. Do đó, nhiều khái niệm mới không thể truyền tải hết trong ngày một ngày hai.

Trước tình hình đó, tổ công tác trực tiếp tham gia đào tạo, hướng dẫn và đồng hành cùng các kíp vận hành người Lào. Sự đồng hành ấy được thể hiện rõ khi ban ngày, các kỹ sư Viettel lắp đặt, chạy thử và huấn luyện trắc thủ nước bạn. Ban đêm tiếp tục kiểm tra tín hiệu, hiệu chỉnh tham số rồi cập nhật lại phần mềm để sáng hôm sau tiếp tục vận hành thử cùng lực lượng sở tại.

“Kỷ niệm xúc động nhất là khi chúng tôi hướng dẫn cho các đồng chí của Cục phòng không Lào sử dụng sản phẩm, có một đồng chí là Phó phòng Tác chiến của Cục phòng không Lào, đồng chí đã tiếp thu rất tốt và tự tin đứng ra thay cho chúng tôi để giảng dạy, hướng dẫn lại cho các học viên người Lào nắm rõ về tính năng, chỉ tiêu khí tài. Lúc đó chúng tôi rất vui và tự hào”, anh Trần Trung Kiên kể.

Và đúng ngày 2/12/2025, cả 3 đài ra-đa đã hoạt động thông suốt, góp phần bảo vệ bầu trời Viêng Chăn dưới sự điều khiển hoàn toàn chủ động của chính những người lính Lào.

“Thích ứng nhanh là sức mạnh cạnh tranh” là điều mà nhóm triển khai sản phẩm tại Lào đúc kết về nhiệm vụ này. Ngay khi xuất hiện tín hiệu thị trường, Trung tâm Ra-đa đã chủ động nắm bắt cơ hội, hành động dứt khoát để chuyển hóa thành kết quả cụ thể. Nền tảng làm chủ công nghệ lõi mang lại lợi thế linh hoạt trong tùy biến, kết hợp cùng kế hoạch triển khai bài bản đã giúp các kỹ sư nhanh chóng đáp ứng trọn vẹn yêu cầu thực tế từ phía bạn.


Giá trị của làm chủ công nghệ lõi

Sau nhiều năm từng bước làm chủ công nghệ ra-đa và đưa sản phẩm vào trang bị thực tế trong nước, Trung tâm Ra-đa bắt đầu đưa các hệ thống “Make in Vietnam” giới thiệu tại các triển lãm công nghiệp quốc phòng quốc tế.

Trực tiếp tham gia giới thiệu ra-đa Viettel High Tech tại nhiều triển lãm quốc phòng trên thế giới, anh Trần Trung Kiên bộc bạch: “Chúng tôi cảm nhận rất rõ sự thay đổi. Nhiều khách hàng không chỉ dừng ở mức độ tham quan hay tìm hiểu chung, mà bắt đầu đi sâu vào các yêu cầu kỹ thuật và khả năng tùy biến của sản phẩm”.

Khi bước ra thế giới, các kỹ sư Viettel High Tech phải đối mặt trước những hoài nghi: “Các bạn mua công nghệ hay hợp tác với bên nào mà có thể làm được các ra-đa như thế này?”.

“Chúng tôi làm chủ 100% các công nghệ lõi. Từ thiết kế ăng-ten mạng pha cỡ lớn hàng nghìn phần tử, công nghệ quét búp sóng điện tử tích cực cho đến thuật toán tự động bám bắt đa mục tiêu và nhận diện phân loại bằng AI”, các kỹ sư Viettel High Tech tự hào khẳng định.

Sự tự chủ công nghệ mang lại ưu thế thương mại và năng lực cạnh tranh sòng phẳng trên trường quốc tế. Anh Kiên chia sẻ thêm, khi các đối tác nước ngoài hỏi về khả năng tùy biến đa ngôn ngữ bản địa, các hãng lớn trên thế giới phải mất vài tháng, nhưng các kỹ sư VHT tự tin cam kết hoàn thành chỉ trong vòng 1 tuần.

Khi họ hỏi về số lượng mục tiêu quản lý đồng thời, Viettel High Tech gây ấn tượng khi khẳng định phần mềm có khả năng quản lý không giới hạn về mặt lý thuyết. Hơn thế nữa, sản phẩm ra-đa do Viettel sản xuất có giá thành tối ưu, chỉ bằng 50% đến 80% so với sản phẩm nhập khẩu cùng phân khúc.

Theo anh Trần Hoàng Việt, Trưởng phòng Công nghệ ăng-ten mạng pha chủ động, giá trị của việc làm chủ công nghệ lõi của Viettel High Tech không chỉ nằm ở khả năng chế tạo thành công một hệ thống ra-đa, mà ở năng lực tự chủ toàn bộ vòng đời sản phẩm.

Khi làm chủ được công nghệ, Trung tâm Ra-đa có thể chủ động tối ưu tính năng theo yêu cầu tác chiến thực tế của Quân đội Nhân dân Việt Nam, đồng thời bảo đảm công tác bảo dưỡng, nâng cấp, sửa chữa trong suốt quá trình khai thác mà không phụ thuộc vào đối tác bên ngoài.

Chính năng lực tự chủ ấy cũng tạo ra lợi thế cạnh tranh khi ra-đa Viettel High Tech tiếp cận thị trường quốc tế. Sự trưởng thành về công nghệ cũng đã được thể hiện khi các khí tài ra-đa Viettel vượt qua những bài kiểm tra khắt khe nhất từ chính các đơn vị sử dụng trong nước.

Cuối năm 2025, khi tham gia nghiệm thu tổ hợp ra-đa và quang điện tử với Quân chủng Phòng không - Không quân, anh Trần Hoàng Việt nhớ mãi một nhận xét của thành viên hội đồng: “Sản phẩm này giờ không còn phải kiểm tra xem có hoạt động được hay không nữa, mà điều chúng tôi quan tâm là Viettel High Tech sẽ có thêm những cải tiến gì mới”.

Điều khiến anh Việt tự hào và xúc động hơn cả chính là những lời ngợi khen, đánh giá cao từ Chủ tịch Hội đồng nghiệm thu.“Hội đồng nghiệm thu quy tụ những chuyên gia dày dạn kinh nghiệm và cực kỳ khắt khe trong đánh giá kỹ thuật. Một khi tập thể Hội đồng đã đồng thuận đánh giá cao hệ thống ra-đa của Viettel High Tech, thì tôi hoàn toàn tin tưởng vào chất lượng và năng lực làm chủ công nghệ của các đồng chí”.

Niềm tin không đến từ một cuộc nghiệm thu đơn lẻ, mà được tích lũy qua nhiều năm bám thao trường, thử nghiệm trong các điều kiện khác nhau, lắng nghe phản hồi của đơn vị sử dụng và liên tục hoàn thiện sản phẩm. Đó cũng là nền tảng để Trung tâm Ra-đa bước tiếp từ nhiệm vụ trang bị trong nước sang những hợp đồng xuất khẩu đầu tiên.

Từ những ngày miệt mài trên thao trường, đến những hợp đồng xuất khẩu đầu tiên, hành trình của Trung tâm Ra-đa là minh chứng cho một điều: khi làm chủ công nghệ lõi, người Viettel không chỉ bảo vệ bầu trời Tổ quốc mà còn đủ năng lực đưa những sản phẩm công nghệ cao mang dấu ấn Việt Nam vươn ra thế giới.